refranes

Zuri guztiak ez dira irinak. Hasiera batean itxuraz onak diren gauzek azkenean arazoak ere ekarri edota hain onak ez direla adierazteko. Adiskide giroan, denbora azkar pasatzen dela adierazteko atsotitza, adiskidetasuna goraipatzen duena.

A ze parea, karakola eta barea. Guztiz antzekoak diren eta elkarrekin ibiltzen diren pertsonen bikoteari buruz. Batzuetan minak arintzeko negar egitea beharrezkoa dela adierazteko.

Abenduko eguna, argitu orduko iluna. neguko solstizioaren inguruan egunak oso motzak direla adierazten duen euskal atsotitza da. Amets edo proiekturik gabeko bizitzan ilusiorik ez dagoela adierazteko.

Aberats izatea baino, izen ona hobe. Bertute morala dirua baino garrantzitsuagoa dela adierazteko. Aho zabalka edo aharrausika ari dena logale edo gose dagoela adierazteko.

Adiskide onekin orduak labur. Adiskide giroan, denbora azkar pasatzen dela adierazteko atsotitza, adiskidetasuna goraipatzen duena. Besteen gaitzarekin kontsolatu edo zoriontsu direnen aurkako atsotitza.

Aditzaile onari, hitz gutxi. Azkarra den pertsonari zerbait adierazteko azalpen gutxirekin nahikoa dela adierazteko. Gauza, egoera eta pertsonak guztiek, itxuraz perfektoak direnean ere, akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko.

Ahoa zabal, logale edo gose. Aho zabalka edo aharrausika ari dena logale edo gose dagoela adierazteko. Bertute morala dirua baino garrantzitsuagoa dela adierazteko.

Ahotik igarri,bihotzean zer duen egarri. Sentimenduak esaten ditugun hitzetan antzematen zaizkigula adierazteko. alferra dena beti lanaz kexaka dabilela adierazteko.

Aldian behingo negarra, ogia bezain beharra. Batzuetan minak arintzeko negar egitea beharrezkoa dela adierazteko. Gauzak aldi berean azkar eta ondo egitea zaila dela (usoek baino ez dute egiten, hegan egiten dutenean) adierazteko.

Arantza gabeko arrosarik ez. Gauza, egoera eta pertsonak guztiek, itxuraz perfektoak direnean ere, akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko. Azkarra den pertsonari zerbait adierazteko azalpen gutxirekin nahikoa dela adierazteko.

Alferrak beti lanez beterik. alferra dena beti lanaz kexaka dabilela adierazteko. Ikasi eta aurrera jarraitzeko, hutsegiteak eta porrotak beharrezkoak direla adierazteko.

Ametsik gabeko bizia, izarrik gabeko gaua. Amets edo proiekturik gabeko bizitzan ilusiorik ez dagoela adierazteko. Gauzak aldi berean azkar eta ondo egitea zaila dela adierazteko.

Arrazoia, arma soila. Arrazoia argudiatzeko eta konbentzitzeko arma bakarra izan behar dela adierazteko, boterekeria eta indarkeria alde batera utzirik. Ederra edo itsusia zein den, ikusten duen begien araberakoa dela adierazteko.

Askoren mina, tontoen atsegina. Besteen gaitzarekin kontsolatu edo zoriontsu direnen aurkako atsotitza. Botatzen den harriak edonor jo dezakeela ohartarazteko.

Azkar eta ondo, usoek hegan egiten. Gauzak aldi berean azkar eta ondo egitea zaila dela ( usoek baino ez dute egiten, hegan egiten dutenean) adierazteko. Isiltasunak arazoak edo gezurrak saihestu ditzakeela.

Bakoitzak bere zoroa bizi. bakoitzak bere erara bizitzeko askatasuna eta norberaren "zorakeria" propioak onartzea esan nahi du. Gertukoen zorigaitz edo kalteak ikusten ez direnean sufritzen ez dela adierazteko.

Bat eman eta bi hartu. Norbaiti zerbait eskaini eta beharko lukeena baino gehiago hartzen duela adierazteko erabilia. Gauez parrandan ibiltzen denak biharamunean logura izango duela adierazteko.

Begi itsuak negarrik ez. Gertukoen zorigaitz, kalte eta jokabide baldar edo maltzurraren berririk ez dugunean sufritzen ez dela adierazteko. Gauza bat bi zereginetarako erabiltzearen desegokitasuna adierazteko.

Berak esan eta berak barre, arinaren seinale. Bere esanei barre egiten dien pertsona kaskarina dela adierazteko. Zerbait uste izatea jakitetik urrun dagoela adierazteko.

Egin on, eta ez begiratu non. Ekintza onak nori egiten zaizkion edo norentzat diren pentsatu gabe egin behar direla adierazteko. Pertsona bat kalean atsegin eta etxean zakarra izan daitekeela adierazteko.

Dagoenean bonbon, ez dagoenean hor konpon. Garai onetan gozatu eta garai txarretan konformatu behar dela adierazteko. Jatorria inoiz ahaztu gabe munduan zehar bidaiatzera animatzeko.

Eder edo itsusi, zein begik ikusi. Ederra edo itsusia zein den, ikusten duen begien araberakoa dela adierazteko. Hainbat pertsona daudenean nork bere iritzia duela adierazteko.

Egin arren distira, denak urre ez dira. Gauza guztiek bere akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko, itxuraz bikainak izan arren. Egoera zailetan zorrotz jokatu behar dela adierazteko.

Eroriz ikasten da oinez. Ikasi eta aurrera jarraitzeko, hutsegiteak eta porrotak beharrezkoak direla adierazteko. Pertsona bati adierazteko bereak diren gauzekin oso berekoia dela.

Ez gehiegi hitz egin, nahi ez bada huts egin. Hanka ez sartzeko, onena isilik egotea izaten dela adierazteko. Toki bakoitzean bertako jokamoldeak jarraitu behar direla adierazteko.

Gaur egin dezakezuna, biharko ez utzi. Lanak lehenbailehen egitearen komenientzia adierazteko. Besteen iritzien arabera jokatzen duenari buruz.

Geroa, alferraren leloa. Alferrak gauzak beti gerorako uzten dituela adierazteko. Zaharren esanak jakinduriazkoak direla adierazteko.

Zer ikusi, hura ikasi. Familian edo inguruan ikusten dena ikasi edo barneratzen dela adierazteko. Batek beste baten aurka esandakoak norberari aplikatzen ez dizkiola adierazteko.

21. Hitza bihotzaren giltza. Esaten diren hitzek barruko sentimenduak adierazten dituztela adierazteko. Ustezko edo balizko irabazi edo etekin handia, azkenean, gauzatzen denean, horrenbestekoa ez dela adierazteko.

27. Gaizki esanak barkatu, eta ondo esanak gogoan hartu. Norberari gaizki egindakoak barkatu eta ongi egindakoak ez ahazteko gomendatzen duen atsotitza. Beti jaso baina eman nahi ez duena gaitzesteko atsotitza.

30. Goseak, begiak argi. Goseak eta orokorrean beharrak burua azkartu egiten duela adierazteko. Hanka ez sartzeko, onena isilik egotea izaten dela adierazteko.

31. GUSTUKO LEKUAN , ALDAPARIK EZ. Berez gogorra izan daitekeen arren, zerbaitetan atseginez aritzen garenean, nekerik ez dagoela adierazteko. Gauzak aldi berean azkar eta ondo egitea zaila dela (usoek baino ez dute egiten, hegan egiten dutenean) adierazteko.

32. GUTXI IKASIA, BETI JAKINTSU. Asko dakiela uste duenak gutxien dakiena izaten dela adierazteko. Zerbait nahi izatea, hori gauzatu edo egia bihurtzeko lehen pausoa dela adierazteko.

33. Harriak ez du begirik. Botatzen den harriak edonor jo dezakeela ohartarazteko. Bestelako jokamolde arriskutsuetan dabilenari ere aplika dakioke. Adiskide giroan, denbora azkar pasatzen dela adierazteko atsotitza, adiskidetasuna goraipatzen duena.

34. Hartzeko poz, emateko hotz. Beti jaso baina eman nahi ez duena gaitzesteko atsotitza. Hasiera batean itxuraz onak diren gauzek azkenean arazoak ere ekarri edota hain onak ez direla adierazteko.

35. Hitza, bihotzaren giltza. Esaten diren hitzek barruko sentimenduak adierazten dituztela adierazteko. Toki bakoitzean bertako jokamoldeak eta ohiturei jarraitu behar zaiela adierazteko.

36. Hobe da bat eskuan, eta ez bi auzoan. Balizkoa dena baino ziur dagoena hobesten dela adierazteko. Gauza guztiek bere akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko, itxuraz bikainak izan arren.

37. Ibiltari gauean, logale goizean. Gauez parrandan ibiltzen dena, biharamunean logura izango duela, eta beraz lanerako gauza izango ez dela adierazteko. Amets edo proiekturik gabeko bizitzan ilusiorik ez dagoela adierazteko.

38. Ikusmen ona, eta elkar ezin ikusi. Itxuraz edo kanpora begira hobekien konpontzen diren lagunak edo bikoteak, bista onarekin alegia, egiaz elkarrekin ezin ikusi izaten direla adierazteko. Norbaiti zerbait eskaini eta beharko lukeena baino gehiago hartzen duela adierazteko erabilia.

39. Isilik dagoenak, ez dio gezurrik. Isiltasunak arazoak edo gezurrak saihestu ditzakeela. Alferra dena beti lanaz kexaka dabilela adierazteko.

40. Izenetik izanera, gogoa zubi. Asmoak eta proiektuak aurrera eramateko gogoa eta motibazioa funtsezkoak direla adierazteko. Zaharren esanak, esperientziak moldatuak, zuhurrak, jakinduriazkoak, izaten direla adierazteko.

41. Kalean uso, etxean otso. Adierazteko pertsona bat kalean jendaurrean atsegin eta onbera azaltzea itxura hutsa izan daitekeela, etxekoekin zakarra eta gaiztoa izaten delako. Ikasi eta aurrera jarraitzeko, hutsegiteak eta porrotak beharrezkoak direla adierazteko.

egin on, eta ez begiratu non. Ekintzak ona nori egiten zaizkion edo norentzat diren pentsatu gabe egin behar direla adierazteko. Ikasi eta aurrera jarraitzeko, hutsegiteak eta porrotak beharrezkoak direla adierazteko.

42. Lan lasterra, lan alferra. Presarekin egiten den lana azkenik, presagatik, gaizki eta alperrik egindakoa dela adierazteko. Hainbat pertsona daudenean nork bere iritzia duela adierazteko.

43. Lanik errazena, agintzea. Agintzea, besteek zer egin behar duten adierazi eta horretara behartzea, benetan lan egitearen aldean erraza dela adierazteko. Gertukoen zorigaitz, kalte eta jokabide baldar edo maltzurraren berririk ez dugunean, bertatik bertara ikusten ez dugunean, sufritzen ez dela adierazteko.

44. Nirea nire eta zurea gure. Pertsona bati adierazteko bereak diren gauzekin oso berekoia dela, eta baita besteen gauzak hartu eta erabiltzeko ere. Batzuetan minak arintzeko negar egitea beharrezkoa dela adierazteko.

45. Nola soinu, hala dantza. Besteen esan eta iritzien arabera jokatzen duena gutxietsi edota baita ere batzuetan komenigarria dela adierazteko. Osasuna munduko eta bizitzako gauza preziatuena dela adierazteko.

46. Non gogoa, han zangoa. Zerbait nahi izatea, hori gauzatu edo egia bihurtzeko lehen pausoa dela adierazteko. Bere esanei barre egiten dien pertsona kaskarina dela adierazteko.

47. Ogi gogorrari agin zorrotza. Egoera zailetan, zorrotz eta argi jokatu behar dela adierazteko. Amets edo proiekturik gabeko bizitzan ilusiorik ez dagoela adierazteko.

48. Osasuna, munduko ondasuna. Osasuna munduko eta bizitzako gauza preziatuena dela adierazteko. Besteen gaitzarekin kontsolatu edo zoriontsu direnen aurkako atsotitza.

49. Tokian, tokiko giza. Toki bakoitzean bertako jokamoldeak eta ohiturei jarraitu behar zaiela adierazteko. Isiltasunak arazoak edo gezurrak saihestu ditzakeela.

50. Txapel batekin bi buru ezin estali. Gauza bat bi zereginetarako erabiltzearen desegokitasuna adierazteko. Pertsona bat bi zeregin edo gehiagotan batera ezin dela egon adierazteko. Goseak eta orokorrean beharrak burua azkartu egiten duela adierazteko.

51. Txapela buruan, eta ibili munduan. Jatorria inoiz ahaztu gabe, munduan zehar bidaiatzera animatzeko. Gauza guztiek bere akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko, itxuraz bikainak izan arren.

52. Urrutiko intxaurrak hamalau; gerturatu, eta lau. Ustezko edo balizko irabazi edo etekin handia, azkenean, gauzatzen denean, horrenbestekoa ez dela adierazteko. Norbaitek zerbait eskaini eta beharko lukeena baino gehiago hartzen duela adierazteko erabilia.

53. Ustea ez da jakitea. Zerbait uste izatea jakitetik, eta beraz egiazko errealitatetik, urrun dagoela nabarmentzeko. Adiskide giroan, denbora azkar pasatzen dela adierazteko atsotitza, adiskidetasuna goraipatzen duena.

54. Usteak erdia ustel. Uste denak askotan egiarekin zer ikusirik ez duela adierazteko. Toki bakoitzean bertako jokamoldeak eta ohiturei jarraitu behar zaiela adierazteko.

55. Zahar hitz, zuhur hitz. Zaharren esanak, esperientziak moldatuak, zuhurrak, jakinduriazkoak, izaten direla adierazteko. Gauzak aldi berean azkar eta ondo egitea zaila dela (usoek baino ez dute egiten, hegan egiten dutenean) adierazteko.

56. Zenbat buru, hainbat aburu. Hainbat pertsona daudenean nork bere iritzia duela adierazteko. Amets edo proiekturik gabeko bizitzan ilusiorik ez dagoela adierazteko.

58. Zozoak beleari ipurbeltz. Batek beste baten aurka esandakoak norberari aplikatzen ez dizkiola adierazteko. Ekintza onak nori egiten zaizkion edo norentzat diren pentsatu gabe egin behar direla adierazteko.